عمده ترین عوامل تخریب در کوه های ایران

 

1- چرای بی رویه و خارج از فصل دام: چرای دام از چند جهت به کوهستان های ایران لطمه وارد می کند؛ اول چرای مفرط، یعنی تعداد دامی که در کوهستان ها و نقاط شیب دار کشور به چرا می پردازد با شرایط محیطی موجود منطبق نیست. دوم چرای خارج از فصل که به دو بخش چرای زودرس و دیررس تقسیم می شود. منظور از چرای زودرس آن است که وقتی هنوز در ابتدای فصل بهار و آخر زمستان، علوفه قابل استفاده برای دام وجود ندارد و تقریباً هیچ یک از گیاهان علفی گل نداده اند، دام وارد علفزار می شود. چرای زودرس به علت سطح محدود گیاهان، تنها می تواند تعداد کمی دام را تعلیف نماید. همچنین در این زمان، خاک هنوز در مناطق کوهستانی خیس است که ورود دام سبب کوبیده شدن و تخریب آن می شود. در چرای دیررس، گیاه در مرحله خزان کردن بوده و باید فرصت داشته باشد تا مکانیسم زرد شدن برگ های آن کامل شود، به این معنی که برگ مواد غذایی خود را به شاخه انتقال داده و سپس با چوب پنبه ای شدن دمبرگ، از شاخه جدا شود. بنابراین چرای دام در این هنگام نیز نامناسب است.

 

2- تبدیل مراتع به دیمزارهای کم‌بازده: در شیب های بیش از 10 درصد، شخم زدن و کشت دیم به صلاح نیست، که متاسفانه هنوز در برخی از نقاط کشور حتی در اراضی با شیب صد در صد یعنی 45 درجه نیز شخم زدن با روش های سنتی و در جهت شیب مشاهده می شود. در این نوع شخم زدن معمولاً زمین در جهتی شخم زده می شود که دقیقاً در راستای شیب است و با هر بارش، خاک به راحتی در معرض فرسایش قرار می گیرد. این دیمزارها اگرچه شیب زیادی دارند اما چون هزاران سال آیش بوده اند با وجود آن که تناسبی با کشت دیم ندارند در سال اول، محصول به نسبت خوبی می دهند اما در سال های بعد، به تدریج از حاصلخیزی خاک کاسته شده و تمام ارزش طبیعی خود را از دست می دهد.

کوه های نواحی غربی، شمال غربی و شمال شرقی کشور در معرض این نوع تخریب قرار دارند. در این نواحی، مقدار بارش به حدود 400 میلیمتر و یا حتی بیشتر در سال می رسد و دیم کاری غلات سبب شده است که جنگل های کوهستانی همچون جنگل های بلوط زاگرس در معرض تخریب شدید قرار گیرند. بدین ترتیب این جنگل ها محکوم به فنا بوده و آینده ای ندارند.

 

3- جاده‌سازی و توسعه بی ضابطه: جاده سازی بدون رعایت ملاحظات زیست محیطی، به یکی از عمده ترین عوامل تخریب کوه های ایران تبدیل شده است. جاده‌کشی برای عبور دکل‌های برق و لوله‌های نفت و گاز، احداث کانال، سدسازی و... تقریباً تمام مناطق کوهستانی را تحت تأثیر قرار داده است و کمتر کوهی را در کشور می‌توان یافت که در آن جاده‌اى احداث نشده باشد. در حالی که احداث راه یک عامل توسعه بوده و به خودی خود مخرب نیست اما عدم رعایت نکات مرتبط با آن سبب تشدید عوامل تخریب می شود. در جاده سازی ابتدا باید ضرورت ایجاد جاده از دیدگاه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و به خصوص حساسیت های زیست محیطی و اکولوژیکی منطقه بررسی شود. بسیاری از جاده ها برای دسترسی روستاییان ساکن در کوهستان های دورافتاده احداث شده اند که اغلب توجیه زیست محیطی ندارند. این جاده ها، دسترسی به روستاها را سهل نموده و امکان انتقال دام به علفزارها به وسیله کامیون را فراهم می کنند که خود منجر به تجاوز بیشتر به منابع طبیعی اطراف و چرای زودرس و مفرط دام می شود. 

احداث جاده ها بدون توجه به دستورالعمل های جاده سازی در نواحی کوهستانی، لطمه بزرگی به بسیاری از اکوسیستم های کوهستانی ایران وارد نموده است. عدم رعایت نکات فنی مزید بر علت گردیده و سبب شده که احداث این جاده ها به یک عامل تخریب در این محیط ها تبدیل شود.

در احداث جاده های کوهستانی ابتدا بایستی ضرورت احداث جاده بررسی شده و آنگاه جاده کشی همراه با مسیریابی مناسب و رعایت کامل نکات فنی از قبیل احداث بانکت، تراس، تثبیت کناره ها و غیره صورت گیرد. نکته مهم دیگر آن است که خاکریزها بایستی تثبیت شده و در خاک برداری ها تمام بستر شیب دار و حساس به روش های گوناگون به ویژه کاشت گیاهان مهار شوند.


4- گردشگری: ازدیاد جمعیت و روی آوردن گردشگران و کوهپیمایان به مناطق بکر و دست‌نخورده کوهستان و تردد خارج از مسیرهای مشخص، سبب فرسایش شدید خاک، پراکندگی زباله و پسماندهای غذایی در کوهستان و تخریب محیط‌ و چشم اندازهای طبیعی در این مناطق شده است. تخریب و نابودی پوشش گیاهی، کاهش گونه های بومی، تخریب زیستگاه ها، تغییر عادات و رفتار حیات وحش، اختلال در امنیت حیات وحش، کاهش ارزش های زیبایی شناسی، آلودگی های زیست محیطی، شیوع بیماری های حیات وحش، فشردگی خاک و آسیب دیدگی چشم اندازها، از جمله پیامدهای گردشگری و استفاده بی رویه از کوه ها به عنوان منابع تفرجگاهی به شمار می روند.


 
بازگشت